ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸਨਮਾਨ

ਰਾਸ਼ਟਰੀਮੰਡਲ ਨੇ ਜਾਂਚ ਬਾਅਦ ਕਰੀਬ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ

ਲੰਡਨ – ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵੱਲੋਂ ਲੜਦਿਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਣਗੌਲੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਬਾਰੇ ਪਿਛਲੇ 80 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਜੰਗੀ ਕਬਰ ਕਮਿਸ਼ਨ (CWGC) ਨੇ ਹੁਣ 9,909 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਖੋਜ ਸਦਕਾ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਲੈਸਟਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਸੱਨੀ ਪਲਾਹੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੜਦਾਦਾ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ । ਉਹ ਜੰਗ ’ਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਪਰਤੇ ।  ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ’ਤੇ ਸੰਨੀ ਨੇ ਭਾਵੁਕ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ਮੈਂ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।’’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਥਾਰਟੀ ਵਲੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਹੁਣ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਜੰਗੀ ਕਬਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਂਟਰੀ ਹਨ। ਇੰਜ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।’’ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੀਨਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਜੈਸਮੀਨ ਬਸਰਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੋ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੱਭ ਲਏ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ਉਹ ਸਬੰਧ ਬਹੁਤ ਭਾਵੁਕ ਸੀ । ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੱਕੀ ਕੜੀ ਹੈ।’’

ਦੱਸਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਣਵੰਡੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਗਭਗ 14 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 3,20,000 ਇਕੱਲੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਸਨ । ਕਮਿਸ਼ਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਨਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 25% ਸਿੱਖ, 25% ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 40% ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ। ਇਹ ਉਪਰਾਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਯੂਰਪ-ਕੇਂਦਰਤ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਆਲਮੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਹੈ।