ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਰੋਹ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਝੁਕਾਈ

ਲੇਖਕ – Dr ਸੁਰਿੰਦਰ ਮੰਡ

1979-80 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਢੋਟੀਆਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੋ ਸਕੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਘਟਨਾਕਰਮ ਦਾ ਮੈਂ ਗਵਾਹ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸੋਚੋਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਪੰਗਾ ਕਿਉਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਪੱਟੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ. ਏ ਕਰ ਲਈ ਸੀ ਤੇ ਘਰ ਬਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਿਆ ਸਾਂ। ਫ੍ਰੀਡਮ ਫਾਈਟਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹਾਂ ਤੇ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੋਂ ਹੀ ਪੂਰਾ ਸਰਗਰਮ ਸਾਂ.ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਿਨ ਬੁਲਾਇਆ ਹੀ ਜਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਸਾਂ। ਘਟਨਾ ਵੇਲੇ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਐਸ.ਐਫ.ਆਈ ਦਾ ਜਿਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਸਾਂ। ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੀਤ ਸਕੱਤਰ ਸਾਂ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਐਸ.ਐਫ.ਆਈ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਰਿਹਾਂ। ਹੋਇਆ ਇੰਜ ਸੀ ਕਿ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਿਟੀ ਥਾਣੇ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਢੋਟੀਆਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਕਿਸੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਥਾਣੇ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ। ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਕੁੱਟਦਿਆਂ ਇੱਕ ਮਰ ਗਿਆ ਤੇ ਦੂਜੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਬੂਤ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮਾਰ ਕੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਧਰ ਗਾਇਬ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਹਵਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਮੌਕੇ ਦੇ ਗਵਾਹਾਂ ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਡਰ ਦੇ ਕੇ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਿਤੇ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਿਓ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਨੇ ਮਹੀਨੇ ਕ ਬਾਅਦ ਢੋਟੀਆਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬੇਨਾਮੀ ਚਿੱਠੀ ਪਾ ਕੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਰੇ। ਪੁਲਿਸ ਘਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਫੜੇ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਢੋਟੀਆਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਿਆਣਾ ਸਰਪੰਚ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਕਾਲੀ ਲੀਡਰ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਂਗਰਸੀ ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਔਰਤਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟਰਾਲੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਦੀ ਠਾਣੇ ਅਤੇ ਕਦੀ ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ ਦਫਤਰ ਨਾਅਰੇ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਗੇੜੇ ਕੱਢ ਰਹੇ ਸਨ। ਢੋਟੀਆਂ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਜਾਣਦੇ। ਪਰ ਮੈਂ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੇਊ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਜਿਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੀਨਪੁਰ ਜੋ ਐਸ.ਐਫ.ਆਈ ਦਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਗੂ ਸੀ, ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਹੋ ਤੁਰੇ। ਜਦ ਪੁਲਿਸ ਕਤਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰ ਗਈ, ਅਣਜਾਣ ਬਣ ਗਈ ਤਾਂ ਸਿਟੀ ਥਾਣੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਧਰਨਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਚੱਲਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਧਰਨਾ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਬੜੇ ਪਾਪੜ ਵੇਲੇ। ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਿਹਾ। ਪਰ ਅਸਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਥਾਣੇ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ ਸਾਡਾ ਜਿੰਮਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਪੁਰਅਮਨ ਬੈਠੇ ਹਾਂ। ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਸਾਡਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਅਸੀਂ ਸਿਟੀ ਥਾਣਾ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦਾ ਅਣਮਿਥੇ ਪੁਰਅਮਨ ਘਿਰਾਓ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਉਦੋਂ 20 ਸਾਲ ਸੀ ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਭਿੜਨ ਅਤੇ ਸਿੱਝਣ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬਾ ਵਾਹਵਾ ਸੀ। ਅਗਲਾ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਧਰਨਾ ਚੱਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਆਗੂਆਂ ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ, ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਲਾਲਪੁਰਾ, ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਉਬੋਕੇ ਨੇ ਆਪ ਆਣ ਕੇ ਸਾਡੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਧਰਨਾ ਖਦੇੜਨ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲੰਬੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਿਖਰ ਸੀ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਉੱਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਦਰ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਮਾਈਕ ਫੜ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਾਂ। ਵੇਖੋ ਮੈਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੀ ਆਂ। ਨਿਆਂ ਹੋਊਗਾ। ਪੜਤਾਲ ਹੋਊਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਧਰਨਾ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਓ। ਜਦ ਮੈਂ ਖੁਦ ਹੀ ਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫਿਕਰ ਕਾਹਦਾ। ਇਨਾ ਆਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਢੋਟੀਆਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅਕਾਲੀ ਸਰਪੰਚ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਈਕ ਫੜਾਇਆ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਧਰਨਾ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਨਾਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਬੰਦਾ ਹੀ ਤਾਂ ਸੀ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ। ਪਰ ਦਲੇਰ ਸਰਪੰਚ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੋਲਿਆ, ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬੜੇ ਲੀਡਰ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਲਈ ਆਏ ਹਨ। ਸਭ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ। ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਹਿਬ ਤੁਹਾਡਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਹੈ। ਪਰ ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਥਾਣੇ ਦਾ ਘਿਰਾਓ ਅਤੇ ਧਰਨਾ ਚੁੱਕਣਾ ਕਿ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਣਾ ਇਹ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਸਰਪੰਚ ਨੇ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਹ ਮੁੰਡੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਡੀ ਸਹੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗੇ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਲਾਈਨ ਦੇਣਗੇ। ਇਨਾਂ ਆਖ ਕੇ ਢੋਟੀਆਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਾਈਕ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਫੜਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਉਦੋਂ 20 ਸਾਲ ਸੀ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਘੂਰ ਘੂਰ ਕੇ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਨੇ ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਮੰਨਦੀ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਥਾਣੇ ਦਾ ਘਿਰਾਓ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਜਦ ਤੱਕ ਦੋਸ਼ੀ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪਰਚਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਰਾਤ ਵੀ ਥਾਣੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਘਿਰਾਓ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਾਂਗੇ। ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਆਉਣ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਪੁਰਅਮਨ ਘਿਰਾਓ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੇ ਜੈਕਾਰੇ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਤਲਵੰਡੀ ਬੜਾ ਛਿੱਥਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਖਿਸਕ ਗਿਆ। ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਭਾਸ਼ਣ ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ਾਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਭਾਜੜਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ। ਇਕ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਐਸ.ਪੀ ਵਿਰਦੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਡੀ.ਜੀ.ਪੀ ਵੀ ਬਣਿਆ, ਆਇਆ, ਐਸ.ਪੀ ਵਿਰਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਫਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆ। ਥੋੜੇ ਕੁ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਮਾਈਕ ਫੜ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਐਸ.ਐਚ. ਓ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਪਤਾ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਦਾ ਪਰਚਾ ਦਰਜ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬੈਲਟਾਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਨਸਾਫ ਮਿਲੇਗਾ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਤੇ ਜੈਕਾਰੇ ਛੱਡੇ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਘੁੱਟ ਘੁੱਟ ਜੱਫੀਆਂ ਪਾਈਆਂ। ਥੋੜੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰਾ ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਲੇਖ ਛਪਿਆ। ਲੇਖ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ, —-ਦੋ ਹੋਰ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਲਾਲ ਪੁਲਸੀ ਭੇੜੀਆਂ ਦੀ ਬਲੀ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਲੋਕ ਰੋਹ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉੱਠੀ। ਅੱਜ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ 46 ਸਾਲ ਹੋਗੇ। ਹੋਰ ਸਭ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਤਲੋਗਾਰਦ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।

• Dr ਸੁਰਿੰਦਰ ਮੰਡ