ਲਮਕਦਾ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਬਨਾਮ ਅੰਦੋਲਨ ਸਹੀ ਤਾਂ ਅੰਦੋਲਨ ਹੀ ਹੈ। ਲਿੱਖਣਾ ਤਾਂ ਅਣਉੱਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬਲੈਕ ਲਾਵੀਵਜ਼ ਮੈਟਰ ਸੀ, ਦੀ ਦੂਜੀ ਕੜੀ ਵੀ ਹੈ। ਹਰ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੋਝੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ ਇਹ ਭੈਰਕਮੀ ਮੱਚਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮੁੱਦਾ ਜੋ ਵੀ ਘੜ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।

ਕਿਸਾਨੀ ਅੰਦੋਲਣ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਜਾਂ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਧਰਨ ਦਾ ਅੰਦੋਲਣ ?

ਸਾਲਗ੍ਰਹਿ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਜ਼ੋਰਾਂ ’ਤੇ ਸੀ ਤਾਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਦਿਹਾੜਾ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਅਲੋਕਿਕ ਕਿਰਨ ਬਣ ਗਈ। ਕਰਾਮਾਤ ਹੀ ਆਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਸਾਹਿਬ ’ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ। ਮਨ ’ਚ ਮਿਹਰ ਪਾਈ ਜੋ ਕੋਈ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ ਕਿ ਮੋਦੀ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚ ਲੈਣ। ਅਚਨਾਕ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਵੀ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਵੀ ਹੱਦ ਟਪਾ ਧਰੀ। ਉੱਧਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸੌ ਘੜਾ ਸਿਰ ਪਾਣੀ ਪੈ ਗਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਬਾਰਡਰ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ’ਤੇ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਵੀ ਕੱਢਣ ਲਈ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਸਿੱਖ ਸੁਆਣੀਆਂ ਵੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ’ਚ ਰੁੱਝੀਆਂ ਪਈਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਡਰਦੇ-ਡਰਦੇ ਹੋਣ ਤੇ ਕੁੱਝ ਬੋਲਣ, ਕਿੱਧਰੇ ਕਿਸਾਨ ਝਿੜਕਣ ਹੀ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਣ। ਇਹ ਤਾਂ ਮੰਨਣਾ ਪੈਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਆਗੂ ਧਰਮ ਪਾਲਕ ਤਾਂ ਹਨ। ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਾਮਰੇਡ ਲਾਣਾ ਮੋਢੀ ਹੈ। ਪਰ ਮਖੌਟਾ ਤਾਂ ਪਾਉਦੇ ਹੀ ਹਨ। ਖਰਚਾ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰੋਂ ਹੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਲੰਗਰ ਪਾਣੀ ਰਹਿਣ ਲਈ ਤਸੱਲੀ ਬਖਸ਼ ਟੈਂਟ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਸਾਧਨ ਸਭ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ-ਡੇਰਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਹੀ ਸੇਵਾ ਸੀ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਹੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿਣ, ਨਾਲੇ ਹਮਾਇਤੀ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਲ੍ਹਕੇ ਹੀ ਢੇਰ ਲਾਉਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੇਖੋ ਅੰਨ੍ਹਾ ਖਰਚਾ ਸਾਲ ਦਾ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਾ ਆਉਣੀ ਸੌਖੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਭਾਵੇਂ ਮਗਰੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਤੋਹਮਤਾਂ ਵੀ ਲੱਗਣ ਤੇ ਗ਼ੈਰ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇਸ ਵੀ ਦਰਜ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਪਾਰਕ ਅਦਾਰੇ ਡਰਦੇ ਥੋਹੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾਲੇ ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਲੰਗਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸੀ।

ਗੱਲ ਹੁਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨੀ ਘੋਲ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਪਲਾਂ ਦੀ ਕਰੀਏ ਜੋ ਵੀ ਧੁਰਾ ਮੂਹਰੇ ਰੱਖੀਏ ਪਰ ਮੋਦੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਤਾਂ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੀ ਮੈਂ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਭਗਤ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ’ਤੇ ਆਮਦ-ਸ਼ਾਮਦ ਹੁਣ ਫਿਰ ਹੋਵੇ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਰੂਹਾਂ ਤੇ ਜਾਮੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਬਿਰਤੀ ਦੇਖੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਕੋਈ ਇਸ ਕਰਾਮਾਤ ਦਾ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਲਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਸਗੋਂ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗੋਡੇ ਲੁਆ ਦਿੱਤੇ, ਝੁਕਾ ਦਿੱਤੀ ਆਦਿ, ਪਰ ਧਰਮ ਮਾਨਵ ਜ਼ਰੂਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸੱਚੀ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦਾਤ ਬਖਸ਼ੀ। ਸ਼ੁਕਰਾਨਾਂ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਸੀ ਸਗੋਂ ਉਹ ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਸੁਣੋ ਕਿਉ ਕਹਾਵਤ, ਖੜਨ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇਹ ਬੈਠ ਮੈਂ ਆਪੇ ਜਾਉ, ਨਾਲੇ ਮੈਂ ਤਾਂ ਲੰਮਾ ਵੀ ਪੈ ਜਾਉ।

ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਬੇਟੇ ਦੀ ਸੁਣਾਈ ਗੱਲ ਯਾਦ ਆ ਗਈ ਇੱਕ ਸ਼ਾਤਰ ਮੁੰਡਾ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਹੱਟੀ ’ਤੇ ਗਿਆ, ਸਾਰੀ ਦੁਕਾਨ ’ਤੇ ਫੌਲਾ ਫਰ੍ਹਾਲੀ ਕਰੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀ ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਨਸ਼ਾ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕਹਿੰਦਾ ਮੈਂ ਕਮੀਜ਼ ਲੈਣੀ ਸੀ ਕੀਮਤਾਂ ਹੀ ਬਾਹਲੀਆਂ ਵੱਧ ਨੇ ਬਹਿਸਦੇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਲਕ ਆ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਆਹ ਫ਼ੜ ਕਮੀਜ਼ ਤਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾ। ਉਹਨੂੰ ਸੀ ਕਿ ਗਾਹਕ ਖਰਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੁੰਡਾ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਇਆ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਮੈਂ ਤਾਂ ਦੋ ਖਰੀਦਣੀਆਂ ਸੀ।

ਹੁਣ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਸੂ ਪੈ ਗਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਖਦੇ ਸੀ ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਾਪਸ, ਕਾਨੂੰਨ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਤੋਂ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਗਏ। ਵਧੀਆ ਆਹਰੇ ਲੱਗੇ ਸੀ। ਮੌਜਾਂ ਦੀ ਨੇਤਾਗਿਰੀ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਲੋਕੀ ਵੀ ਧਾਕ ਮੰਨਦੇ ਸੀ। ਪਿੰਡਾ ’ਚ ਘੂਰਦੇ ਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾੜੇ ਧੀੜੇ ਦੀ ਮਜ਼ਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੁਸਕ ਜਾਵੇ ਅੱਗੇ। ਇੰਨਾ ਅੱਗੇ ਥਾਪੇ ਹੋਏ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚ ਚੌਧਰੀ, ਜੀਹਨੂੰ ਮਰਜ਼ੀ ਹਿਸ਼ਤ ਆਖਣ ਵਸੂਲੀ ਕਰਨ ਧੱਕ-ਧੱਕ ਕੇ ਬਾਡਰਾਂ ’ਤੇ ਲਿਜਾਣ ਕੌਣ ਹੁੰਦਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਆਖੇ ਨਾਂਹ ਚੰਗੀ ਹਕੂਮਤ ਚੱਲਦੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਜਿਹੜੀ ਮਰਜ਼ੀ ਸਿਆਸੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਅਹਾਤ ਅਹੂਤ ਕਰਨ ’ਤੇ ਕੁੱਟਣ ਲੀੜੇ ਪਾੜਨ ਨੰਗੇ ਧੜੰਗੇ ਕਰਨ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਲੋਕਾਂ ’ਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਗਰੀਬ ਕੁਰਬਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚਲੋ ਓਏ ਬਾਰਡਰਾਂ ’ਤੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਵੀ ਬੁਰਕੀਆਂ ਖੋਹੀਆਂ ਹੀ ਜਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਚਲੋ ਦਿਹਾੜੀਆਂ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਸਾਡੇ ਪਿਡੋਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਚੌਕੀਦਾਰ ਪੱਕਾ ਹੀ ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚਾਰ ਪੈਸੇ ਕਮਾਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਾਰੀਗਰ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਠੋਕ ਕੇ ਪੈਸੇ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਹੀਟਰ ਟੈਂਟਾ ’ਚੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਹੋਰ ਸਭ ਸਕਿੱਲਡ ਕੰਮਾਂ ’ਤੇ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਫ੍ਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਲੰਗਰ ਲਈ ਵੀ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਉਗਰਾਹੀਆਂ ਕਰ-ਕਰ ਯਾਨੀ ਉਹ ਹੀ ਪਛਤਾਉ ਜੀਹਨੇ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਚਲਾਇਆ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ’ਚ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚ ਜੋ ਵੀ ਖਾਣੇ-ਪੀਣੇ ਸਨ ਸਭ ਗਿਣਤੀ ਲਈ ਉਥੇ ਤੇ ਗੱਲ ਕੀ ਬਾਰਡਰਾਂ ’ਤੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਅਬਾਦ ਕਰਨ ਵਾਂਗ ਡੇਰੇ ਲਾ ਲਏ। ਮਾਲਵਾ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਉਥੇ ਜਾ ਵਸਿਆ। ਮਾਈਆਂ ਤਾਂ ਘਰੀਂ ਟਿੱਕਣ ਹੀ ਨਾ, ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਘਰੀ ਜੀਅ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚ ਕੰਮ ਕੋਈ ਕਰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ ਭੱਈਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਹਨ। ਗੇੜੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤੇ ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਾਰਡਰ ਬੱਲੇ-ਬੱਲੇ। ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੁਣ ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਲਹਿਰ ਜਾਂ ਅੰਦੋਲਨ ਪੇਂਡੂ ਤਾਂ ਦੋਲਣ ਕੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਇਹ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਏਜੰਡੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਚੋਣਾਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉੱਠਣਾ ਨਹੀਂ ਕਾਂਗਰਸ ਤੇ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਨੇ ਐਸੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਘੱਟਾ ਛਾਣਿਆ ਗੱਲ ਤਾਂ 2022 ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਘਰੀਂ ਜਾ ਕੇ ਛਿੱਕੂ ਲੈਣਾ ਬਾਰਡਰਾਂ ’ਤੇ ਕੀ ਦੁੱਖ ਹੈ?

ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਦੋ ਤਿੰਨ ਹੀ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਸੀ। ਹੁਣ 32, ਦੱਸੋ ਚੌਧਰ ਕਿਵੇਂ ਕਾਇਮ ਰਹੂ ? ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਖੁੰਬਾ ਉੱਗੀਆਂ ਸਨ, ਖੂੰਬਾਂ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਯਾਦ ਆ ਗਈ ਸਾਡੀ ਰੂੜੀ ਤੇ ਕਿੱਧਰੇ ਗਲੇ ਹੋਏ ਟਮਾਟਰ ਸੁੱਟੇ ਗਏ। ਏਨੇ ਲੱਗੇ ਕਿ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਨੇ ਹੀ ਵਰਤੇ ਨਾਲ ਖੰਬਾ ਦਾ ਵੀ ਢੇਰ। ਪਰ ਉਹ ਖੁੰਬਾ ਖਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਛੁੱਟੀ ਆਏ ਟਿੱਬਿਆਂ ਨਾਲੇ ਖੇਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚਿੱਟੀਆਂ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਖੁੰਬਾਂ ਲਿਆਉਣੀਆਂ ਤੇ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾਉਣੀ, ਪਰ ਸਾਡੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਰੂੜੀ ਵਾਲੀਆਂ ਖੁੰਬਾ ਦੀ ਯਾਦ ਸਤਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਖੂੰਬਾਂ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਭਾਵੇਂ ਬੜਾ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਦੇਖ ਇਹ ਹੋਰ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਡਰਦੀ ਬੁੜ-ਬੁੜ ਕਰਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾ ਤਾਂ ਦਿਆਂ ਕਰੂ ਪਰ ਕਹਿੰਦੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਖਾਣੀਆਂ। ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਜੀ ਨੇ ਬੜਾ ਕਹਿਣਾ ਪਰ ਬੀਜੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਰੂੜੀ ਦੀਆਂ ਦੇਖ ਖਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀਆਂ। ਮੇਰਾ ਲਿੱਖਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਿ ਨਕਲੀ ਅਸਲੀ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਗੁਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਖੈਰ ਗੱਲ ਹੁਣ ਇਹ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕਿਸਾਨ ਠੀਕ ਹਨ ਜਾਂ ਗ਼ਲਤ?

ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਮੁਕਰਨਾ ਇਹ ਲੈਣਾ ਲੈਕੇ ਕਿ ਹਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਕੇਵਲ ਬਿਆਨ ਹੈ, ਠੀਕ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜੋ ਮੋਦੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਐਲਾਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਦਨ ’ਚ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਡੀਕ ਲਵੋ। ਜਾਇਜ਼ ਹੈ ਇਹ ਨੁਕਤਾ ਪਰ ਗੱਡੇ ਨਾਲ ਕੱਟਾ ਵੀ ਲੈਣਾ ਕਿ ਜੀ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਐਮ.ਐਸ.ਪੀ. ਦਾ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਵਾ ਕੇ ਹੀ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਦੇਖੋ ਜੀ ਕਾਨੂੰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਮੂਹਰੇ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿਹਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਬਹਿਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਝੱਟਪੱਟ ਕਿਉ ਪਾਸ ਕਰਵਾਏ ਤਾਂ ਗ਼ੈਰ ਵਿਧਾਨਕ ਕਰਾ ਗਏ ਤੇ ਬੜੀ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮੱਚੀ। ਹੁਣ ਆਖ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੇ ਆਖੇ ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਐਮ.ਐਸ.ਪੀ. ਦਾ ਫਟਾਫਟ ਬਣਾ ਦੇਵੋ ਵਗੈਰਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਕੀ ਕਿਸਾਨ ਆਗੂ ਇਨਸਾਫੀ ਹਨ ਜਾਂ ਖੁਦਰਗਜ਼ ਹੋਰ ਵੀ ਵਰਗ ਹਨ ਜੋ ਐਮ.ਐਸ.ਪੀ. ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਕਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਰ ਗਲ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸਿਆਸੀ ਪੈਂਤੜੇ ’ਤੇ ਕੁੱਦਣ ਦੀ ਹੈ। ਦੇਖੀ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਕਿਵੇਂ ‘‘ਚੜੂਨੀ’’ ਡੁਬਡੁਬੇ ਨੂੰ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੀਪ ਸਿੱਧੂ, ਲੱਖਾ ਸਿਧਾਣਾ ਸਭ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਲਈ ਕਿਨਾਰੇ ’ਤੇ ਕੜੇ ਹਨ। ਲੱਖਾ ਸਿਧਾਣਾ ਸੁਣੋ ਕਿਵੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਟੂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਖਾ ਗਈਆਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ। ਭਾਈ ਗੈਂਗਸਟਰ ਤਾਂ ਹਫ਼ਤੇ ’ਚ ਸਾਰਾ ਘਾਪਾ ਕੱਢ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਤਾਂ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਲਾਉਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੁੱਟਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਦੁਖੀ ਕਰ ਗਈ ਕੱਲ ਪਰਸੋਂ ਲੱਖੇ ਸਿਧਾਣੇ ਨੇ ਇੱਕ ਚੌਕੜੀ ਜਿਹੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਦੇਵੇ ਭਾਸ਼ਨ ਇੱਕ, ਸਿੱਖ ਚਿੱਟੀ ਦਾਹੜੀ ਗੁਰਮੁਖ ਦਿੱਖਣ ਲੱਗੇ, ਲੱਖੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਜੀ ਆਹ ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਬੀੜਾਂ ਗੁੰਮ ਹਨ ਤੇ 328 ਆਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ ਇਹਦਾ ਕੀ ਬਣਾਉਗੇ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਸ ਭਲੇ ਮਾਣਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂ ਕਿ ਮੂੰਹ ’ਤੇ ਦਾਹੜੀ ਉਹ ਵੀ ਧੌਲ੍ਹੀ ਦੀ ਲਾਜ ਤਾਂ ਰੱਖ ਲੈ। ਤੂੰ ਮੋਨੇ ਨੂੰ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਸਿੱਖ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਯਾਨੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਤਾਂ ਗੋਤੇ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਯਾ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਬੱਸ ਗੁ. ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁੱਝ ਬੋਲਣਾ ਹੈ ਨਾਲੇ ਪੈਸੇ ਲਾਣੇ ਨਾਲੇ ਫੂਲਕਾ ਵਾਂਗੂ ਵਿਰੁੱਧ ਮਕਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਹੈ।

ਉੱਧਰ ਹੁਣ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਦੇਖੋ, ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਮੰਗੋ ਕਿ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਾਕੇ ਕੀ ਇਹ ਵਿਧੀ ਵਿਧਾਨ ਇਖਲਾਕੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਸੱਦੇ ’ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਗਈਆਂ ਦੇਣ ਹੁਣ ਮੁਆਵਜ਼ਾ। ਸੱਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ ਦਿੱਤੇ। ਸ਼ਹੀਦ ਕਿਵੇਂ ? ਬੀਮਾਰੀ ਕਾਰਨ, ਕੁੱਝ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਨ, ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਝੂਠ ਤੁਫਾਨ ਥੱਲੇ ਸ਼ਹੀਦ ਤਾਂ ਮਜ਼੍ਹਬ ਖਾਤਰ ਲੜਾਈ ’ਚ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਹੀ ਅਖਰ ਨਾਂ ਤਾਂ ਸਿੱਖੀ ’ਚ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ’ਚ। ਇਹ ਪਾਰਸੀ ਦਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਜ਼੍ਹਬ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ ਘੜਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੋ੍ਰ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਵੀ ਲੱਖ-ਲੱਖ ਮੁਆਵਾਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਗ਼ਲਤ ਸੀ। ਮੁੱਦੇ ਤਾਂ ਹਰ ਸਮੇਂ ਉਠਦੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਠਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕੀ ਅੰਦੋਲਨ ਹੀ ਵਿੱਢੀ ਜਾਵੋਗੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਹੁਣ ਪਾਣੀ ’ਚ ਮਦਾਣੀ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁਣ ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਘਾਣ ਹੈ। ਹਰ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਹੱਲ ਲਈ ਵਿਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਹਿਸ ਕਰਕੇ ਕਰੋ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਹੈ ? ਅਹਿਮ ਨੁਕਤਾ ਭਾਈ ਇਹ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀ ਕਿਸਾਨ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਜੱਟ ਜ਼ਿੰਮੀਦਾਰ ਹਨ। ਕਿਸਾਨ ਤਾਂ ਭੱਈਏ ਹਨ, ਜੋ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਮੋਰਚਾ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਹੈ, ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਲੱਭ ਗਿਆ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਕਪਤਾਨ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਆਖਦੇ ਸਨ ਅਸੀਂ ਹਰ ਸੁਵਿਧਾ ਦਿੱਤੀ। ਦਿੱਲੀ ਭੇਜੇ ਹੁਣ ਜੀ ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਉਹਲੇ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਦੇਣ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਲੋਕੀ ਸ਼ਾਇਦ 84 ਭੁੱਲ ਗਏ ਕਿ ਕੀ ਸੰਤਾਪ ਹੰਢਾਇਆ ਸੀ। ਇੰਨਾ ¿;ਦੈਂਗੜ ਦੈਂਗੜ ਕਾਰੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਹੰਕਾਰ ਕੇ ਘੜਮੱਸ ਪਾਉਣੀ ਜੀ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਸਿੱਖ ਤਾਂ ਲੜਾਈ ’ਚ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਲਈ ਹੀ ਬਣੇ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਪੈਸੇ ਕਾਹਤੋਂ ਮੰਗਦੇ ਹੋ ? ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਤੇ ਦੇਸ਼ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦਾ ਹਿੱਤ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਤਾਂ ਰੇੜਕਾ ਮੁੱਕਣਾ ਨਹੀਂ। ਸਿਆਸੀ ਲਾਹਾ ਲੈਣ ਰਾਕੇਸ਼ ਟਿਕੈਤ, ਚੜੂਨੀ ਤੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਕਾਮਰੇਡ ਆਖੇ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਕੁਚਲਣੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਿਆਸਤ ਹੈ ਜਾਂ ਹੱਕੀ ਮੰਗਾਂ ? ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬੋਲੀ ਕਿ ‘‘ਕੋਠੇ ਚੜ੍ਹ੍ਕੇ ਬੁੱਕ ਵੇ ਨਿਰੰਜਣਾ।’’

ਕਾਨੂੰਨ ਵਾਪਸ ਹੋ ਗਏ ਹੋਰ, ਹੁਣ ਪੀਲੂ ਭਾਲਦੇ ਹੋ। ਬਾਕੀ ਮੁੱਦੇ ਤਾਂ ਲੰਮੇਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੰਗ ਬਣਦੇ ਹਨ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਰੱਖੋ ਪਰ ਅਮਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤਾਂ ਲਿਆਵੋ। ਚਲੋ ਲੋਕੋ ਲੱਜੋ ਹੀ ਸਹੀ, ਬਾਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਆਸਤ ਮੱਠੀ ਪੈ ਜਾੳੂਗੀ ਪਰ ਹੁਣ ਬਹੁਤੀ ਤੂਤੀ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਨਹੀਂ ਬੱਜਣੀ। ਇਨਸਾਫ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਤੇ ਲੋਕ ਗਏ ਥੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀ। ਲਿਖਦੀ ਜਾਵਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਲਾਹੇਵੰਦ ਧੰਦਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ। ਕਾਨੂੰਨ ਤਾਂ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਲਿਆਉਣੇ ਹੀ ਪੈਣੇ ਹਨ। ਖੇਤੀ ਕਣਕ, ਝੋਨਾ ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲਣੀ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਹੀ ਬਹੁਤੇ ਕਿਸਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ’ਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕਈ ਫਾਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਬੜੀਆਂ ਵਧੀਆ ਫਸਲਾਂ ਬੀਜ ਉਗਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਵੀ ਹਨ। ਦੇਣਾ ਲੈਣਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਮੰਗ ਕਰਨੀ ਹੈ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਵੋ ਜੋ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਉੱਚਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਕਿਸਾਨ ਦਿਹਾੜੀਆਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਸੀ ਕਿ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਫਾਰਮਿੰਗ ’ਚ ਦਿਹਾੜੀਆਂ ਕਰਾਂਗੇ, ਸਾਡੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਵਾਹੂਕਾਰ ਕਈ ਘਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਠੇਕੇ ’ਤੇ ਲੈਕੇ ਵਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਨਹੀਂ ? ਤੇ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਾਲੇ ਆਪ ਦਿਹਾੜੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਚਲੋ ਬਾਹਰ ਹਾਂ ਦਿਹਾੜੀਆਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਤੇ ਕਾਮਰੇਡ ਹੋਰੀਂ ਕਾਮਯਾਬ ਤਾਂ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਕਾਠ ਦੀ ਹਾਂਢੀ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਨੀ। ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਕਲਮ ਨਾਲ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ, ਕਲਮਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਧਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਕਲਮਾਂ ਕਿਰਾਏ ’ਤੇ ਹਨ ਪਰ ਅੰਤਰੀਵ ਨਾਲ ਦਗਾ ਕਰਨਾ ਗੁਨਾਹ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਚੋਣਾਂ ਤਕ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾ ਘੜੀਸੋ, ਡੰਡਾ ਡੋਰੀਆਂ ਚੁੱਕੋ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜੇ ਪਾਵੋ। ਫਿਰ ਕੋਈ ਮੁੱਦਾ ਲੱਭ ਲਿਓ। ਹਾਲੇ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਹਨ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਵੱਸ ਲੈਣ ਦਿਉ। ਬਾਰਡਰਾਂ ’ਤੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾ ਲਵੋ ਪਰ ਹੁਣ ਪਾਰਲੀਮੈੇਂਟ ਵੱਲ ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਪਤਾ ਹੈ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿ ਕਿਰਾਏ ’ਤੇ ਬੜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਧੰਨ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ। ਸਾਬਤ ਹੋ ਚੁੱਕਿਅਆ ਹੈ। ਗੰਢ ਖੋਹਲ ਚੌਧਰੀ ਨੂਹਾਂ ਮੇਲੇ ਚੱਲੀਆਂ’’ ਦੇਖਕੇ ਮੁੜ ਆਇਓ।

– ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਚਾਹਲ